Cairn van Barnenez

Laatst bijgewerkt op 10 september 2026

In de buurt van Plouzoc’h, even ten noorden van Morlaix op het schiereiland Kernelehen, bevindt zich de cairn van Barnenez, een neolithisch grafmonument. Deze spectaculaire cairn is een opeenstapeling van onregelmatig gevormde stenen van in totaal 72 meter lang, 25 meter breed en 9 meter hoog. De eerste onderdelen dateren van rond 4800 v. Chr. Het monument is daarmee een van de oudste megalithische monumenten in Europa. Het is zelfs een van de oudste door mensen gemaakte grote bouwwerken ter wereld, ouder dan de Egyptische piramides.

Globale indeling van de cairn de Barnenez door Uuetenava

In totaal bevinden zich in de cairn 11 grafkamers met een gang er naartoe vanaf de zuid-/zuidoostkant. Deze grafkamers stammen uit verschillende tijden en zijn niet voor publiek toegankelijk met uitzondering van grafkamer en gang C.

Het schandaal van Barnenez

Uit de 18^e eeuw stamt een kaart waarop op deze plaats twee tumuli ingetekend zijn. Dat zijn de huidige cairn en een wat kleinere honderd meter noordelijker, evenwijdig aan de ander. In 1850 maakt de burgemeester Plouezoc’h in een notitie over megalithische monumenten in zijn gemeente ook melding van deze tumuli. Midden vorige eeuw wilde men een kustweg aanleggen en de bouwonderneming die de opdracht daartoe krijgt, koopt het recht op van de eigenaar om de tumuli af te graven. Deze werkzaamheden starten in de herfst van 1954. Eerst wordt de noordelijke heuvel afgegraven, dan begint men aan de zuidelijke. Als in mei 1955 twee lokale kranten berichten over de vondst van grafkamers, gaan de alarmbellen af bij de autoriteiten. Met name de directeur van Antiquités préhistoriques de Bretagne, Pierre-Roland Giot onderneemt direct actie, zodat de afgraving op 3 juni wordt stilgelegd. Dat is het begin van een conserveringstraject. Vanaf 1961 is daarna gewerkt aan de restauratie en verder onderzoek. Dit werd in 1968 afgerond.
De bouwonderneming heeft in december 1955 een boete gekregen van 12.000 Franken en moest de kosten voor het herstellen van de beschadigingen betalen[1].

Verschillen tussen de grafkamers

Door het afgraven van de cairn zijn een aantal grafkamers bloot gelegd (en deels beschadigd). Deze grafkamers zijn later gerestaureerd. We krijgen nu als bezoeker een idee van het binnenste van dit grafmonument. Een beschadigde grafkamer (nummer C) en de bijbehorende gang zijn toegankelijk voor het publiek.

Cairn de Barnenez, Plouezoc’h, Finistère door Lorine.Cahuet

Grafkamers D, C, B en A (van links naar rechts)

Ouderdom

Met behulp van koolstofdatering aan de hand van op verschillende plaatsen gevonden houtskool is een tijdsbepaling gedaan. Hieronder de uitkomsten van dit onderzoek.

Uit dit overzicht wordt duidelijk dat de oudste kamer zo’n 4750 jaar v. Chr. er al was. En ook dat verschillende grafkamers en gangen in latere tijden, zelfs nog tot in de middeleeuwen, zijn gebruikt.

Bouw van de cairn

De laatste onderzoeken tonen aan dat de bouw in drie fases heeft plaats gevonden[2]:

• Eerst was er een kleine necropolis bestaande uit kleine onafhankelijke ronde grafheuvels met daarin één of twee korte gangen
• In een tweede fase werden deze kleine monumenten samen gevoegd tot twee lange tumuli: één met de kamers A tot en met F, de andere met de kamers G tot en met J. De bestaande gangen werden verlengd en nieuwe kamers werden toegevoegd. Deze twee lange tumuli lagen niet precies in elkaars verlengde maar vormden een V-vorm.
• In de laatste fase werd het geheel samengevoegd tot de grote cairn zoals die er vandaag de dag uitziet. Hierbij werden de gangen verder verlengd en de voorzijde aangepast.

Dit hele proces heeft enige honderden jaren geduurd, waarbij ook de bouw van de kamers zich wijzigde. Sommige hebben een kleine gewelfde constructie, andere een constructie met megalithische platen en pilaren en weer andere combineren beide. Zo is grafkamer B met grote stenen platen opgebouwd. Daarnaast is de koepel in grafkamer C juist met kleine stenen opgebouwd tot een kraaggewelf (zie foto hierboven).

Symbolen

Naast wat gebruiksvoorwerpen zijn ook symbolen gevonden op de stenen. Symbolen waarvan niet altijd duidelijk is wat ze voorstellen, maar waarvan sommige veel vaker aangetroffen worden op megalithische monumenten. Het gaat om zigzag-golven en pijlpunten. Voor iedereen zichtbaar zijn de zogenaamde ‘hoorns’ op de steen bij de ingang van kamer A. De overige symbolen bevinden zich in afgesloten ruimtes.

De beroemdste afbeelding op een steen is die van de zogenaamde ‘Godin van Barnenez’. Tegenwoordig houdt men het prozaïscher op een afbeelding van een wapenschild.

Openingstijden en toegang

De cairn is bijna dagelijks te bezoeken, behalve tussen 1 oktober en 31 maart, want dan is hij op maandag gesloten. Tussen 2 mei en 30 juni zijn de openingstijden van 10:00-12:30u en 14:00-17:30u. Let op je moet minimaal 30 minuten voor sluitingstijd aanwezig zijn. Er gelden toegangsprijzen, maar het parkeren is gratis.

[1] Le Roux, Charles-Tanguy & Yannick Lecerf. Der Grosse Cairn von Barnenez. Ein neolithisches Mausoleum. Editions du patrimoine, Centre des monuments nationaux: Paris. (2019), 48 pp.Bouw van de cairn

[2] Cousseau, Florian & Pauline Gassien. Le cairn de Barnenez. Chef-d’ouvre du néolithique. Editions du patrimoine, Centre des monuments nationaux: Paris. (2023), 48 pp