Enclos paroissial van Guimiliau

Laatst bijgewerkt op 29 mei 2026

Guimiliau (ongeveer 1.000 inwoners) dankt haar naam aan haar beschermheilige en stichter, Sint Miliau, een goede en vrome prins, die een kleinzoon was van Alain Le Long, 11^e koning van Bretagne. In 792 werd hij samen met zijn zoon Mélar op bevel van zijn broer Rivod onthoofd. De kerk is vanzelfsprekend gewijd aan Saint Miliau of Saint Millau. Deze heilige wordt aangeroepen voor de genezing van maagzweren en reuma.

De enclos is dagelijks geopend van 9:30-12:00 en van 14:00-17.00u, maar gesloten op zaterdag en zondag.

Dat Guimilliau ooit rijk was, is goed te zien aan haar enclos proissial. Een prachtig architectonische geheel, gebouwd in grofweg twee fases. De klokkentoren in Beaumanoir-stijl dateert uit de eerste helft van de 16e eeuw, de rest uit de eerste helft 17e eeuw.
We vinden hier alle kenmerken van een enclos paroissial terug: de triomfboog, de klokkentoren, het knekelhuis, het grote portiek, de kerk, de sacristie, de rouwkapel en de begraafplaats.

• De triomfboogpoort is bescheiden, vergeleken met bijvoorbeeld die van Saint-Thégonnec. Twee ruiters bovenop houden hier de wacht.
• Het ossuarium (17e eeuw) is nu de Sainte-Annekapel. Het draagt ​​het opschrift ‘Memento mori’ (gedenk te sterven).

Église Saint-Millau met calvaire in Guimiliau

• De calvaire is uit 1581-1588. Zij behoort met wel 200 personages tot de zeven monumentale calvaires van Bretagne.
• De klokkentoren (1530-1550) is in Beaumanoir-stijl.
• Portaal en portiek: beide zijn rijkelijk versierd.

Het portaal

Het portaal en portiek van de kerk van Saint-Milliau in Guimiliau.

Het bijzondere portaal (1606-1617) is deels gotisch, deels uit de Renaissance. De friezen zijn versierd met verschillende hoofden. Boven het portaal zien we onder andere twee fraaie, extreem dunne waterspuwers, een draak en een leeuw.
In het midden van het tweede fronton bevindt zich een Ionische nis waarin Sint Miliau op zijn troon zit.
Op de bogen zien we taferelen uit zowel het Oude als Nieuwe Testament. Je leest de scènes door links onderaan te beginnen. De tweede scène is dan rechts onderaan. Vervolgens ga je weer terug naar links. Etc.

Het portiek

In de nissen met Ionische zuilen staan beelden van de apostelen met hun verschillende attributen. Als je het portiek binnen gaat, zie je rechts achtereenvolgens Jacobus de Mindere of Jongere (met een gebogen staf aan de basis), Mattheus (niets in zijn handen, geen weegschaal), Andreas (met het Andreaskruis), Johannes (met notitieboekje, zonder baard), Jacobus de Meerdere of Oudere (hoed en schelp) en Petrus met zijn sleutel.

Apostelen aan de linkerkant in het portiek van de kerk van Sint Miliau in Guimiliau.

Aan de linkerkant zie je: Filippus (met een Latijns kruis in zijn handen), Bartholomeus (met een mes), Simon (met een zaag), Judas (met een palm), Mathias (met een bijl) en Thomas (met een winkelhaak).

Het portiek is zo rijk versierd dat de andere bijzonderheden op een aparte pagina aan bod komen.

Kerk

Het interieur van de kerk is vrij eenvoudig maar zeer Bretons in haar ontwerp. Ze heeft twee beuken en vijf zijkapellen met flamboyante ramen. De muren zijn witgekalkt, maar er zijn talrijke gebeeldhouwde houten balken (sablières). In de apsis zorgen de vijf aanwezige ramen voor een goede verlichting van het koor. Bijzonderheden zijn:

Altaarstuk met Sint Miliau in de kerk van Guimiliau door Steffen Heilfort

• Het altaar met verschillende altaarstukken of retabels. Een altaarstuk is van Sint Miliau, toegeschreven aan Guillaume Lerrel en daterend uit het einde van de 16e eeuw of het begin van de 17e eeuw. Het laat verschillende episodes uit zijn leven zien.
• Het doopvont uit 1675, met zuilen en figuren van gesneden eikenhout, bekroond door een eikenhouten baldakijn in renaissancestijl, , ondersteund door elegante, gedraaide zuilen met wijnranken vol druiven en een oneindige verscheidenheid aan bloemen, vruchten en insecten.

• Het orgel van zwart eikenhout, gebouwd door orgelbouwer Thomas Dallam in de 17e eeuw en gerestaureerd in 1989 door orgelbouwer Gérard Guillemin. We zien op het orgel een viertal taferelen in reliëf: koning David met harp voor de Ark, Sint-Cecilia die op het orgel speelt, de overwinning van Alexander de Grote naar Charles Le Brun en het juichende volk dat hun vorst (Lodewijk XIV) verwelkomt gezeten op zijn strijdwagen.
• Een wijwatervat van eikenhout in renaissancestijl uit de 16e eeuw met veel versieringen

Preekstoel in de église Saint Millau in Guimiliau

• De preekstoel uit 1677 die is voorzien van talrijke sculpturen. Het geheel wordt aan de voet gedragen door vier engelen en vervolgens vijf karatiden, die de ‘kuip’ dragen. Deze kuip is versierd met vier taferelen in reliëf. Vijf sibillen omranden deze taferelen. De taferelen laten de vier klassieke deugden en de twee christelijke deugden geloof en hoop zien samen met de vier evangelisten. Opmerkelijk genoeg ontbreekt de belangrijkste deugd: de liefde. Mogelijk dat de priester die moet vertegenwoordigen?

• Een origineel glas-in-loodraam uit 1550 in het hoofdvenster toont de kruisiging en de kruisafname. Onderaan zijn Pilatus die zijn handen in onschuld wast, en engelen die de lijdenswerktuigen dragen te zien.
  De overige originele glas-in-loodramen in de kerk zijn verdwenen. De huidige glas-in-loodramen dateren uit het midden van de 19e eeuw en zijn van Jean-Louis Nicolas de Morlaix.
• Het altaar met verschillende altaarstukken of retabels. Een altaarstuk is van Sint Miliau, toegeschreven aan Guillaume Lerrel en daterend uit het einde van de 16e eeuw of het begin van de 17e eeuw. Het laat verschillende episodes uit zijn leven zien.

Sablières

De gebeeldhouwde langsbalken (sablières), trekbalken (entraits) en overige balken (poutres) zijn in Guimiliau minder opvallend en uitgesproken dan bijvoorbeeld in Sizun. Mogelijk komt dat doordat ze niet in kleur zijn. Dat zijn ze misschien wel ooit geweest. Sommige blochet-beelden zijn ook kleurloos. Maar die bij het koor zijn wel in kleur en zijn die kleuren vervaagd.
Helaas verkeren al deze balken in zeer slechte staat. Er zijn stukken van af en delen zijn duidelijk zichtbaar door houtworm aangetast. Hoogste tijd voor een restauratie, voor het te laat is.

De schoonheid van het beeldhouwwerk komt door de slechte staat niet altijd uit de verf. Wel zijn er een aantal interessante motieven te ontdekken. Bijvoorbeeld bij onderstaande draagbalk.

Tussen de gevleugelde engelenkopjes zijn twee jachttaferelen afgebeeld. Links is het een hond die een geit en een vos (?) achtervolgt. Rechts is het een hond die een haan of kip en een vos achtervolgt. De honden zijn tam want ze hebben een halsband om.
Scènes met een vos en kippen komen veelvuldig voor. Bij de kerk van Sizun aan de buitenkant op de fries, in Le Faouët meerdere keren op de jubé in de Saint-Fiacre.
Onder deze voorstellingen is weer een gevleugeld engelenhoofd te zien. Verder zijn er twee groteske koppen (maskers) afgebeeld waar het geometrische vlechtwerk uit de monden stroomt. Elders in de kerk zijn meer van dergelijke maskers te zien, waar plantaardige vormen uit de monden stromen[1].

Er zijn nog meer jachttaferelen op de sablières in de kerk. Zo jagen twee honden respectievelijk een wild zwijn en een hert op. Ook komen we plantmotieven en bloemen en zelfs dolfijnen tegen. En wat te denken van de sablière hieronder met naar elkaar toegekeerde hoofden van mannen met sikken?

Er zijn niet zoveel gebeeldhouwde blochets in deze kerk. Wat ze precies voorstellen is ook niet altijd duidelijk. De drie gekleurde beelden (twee vrouwen en een man) bij het koor dragen respectievelijk een kelk, een nijptang en een doek. Het lijken geen engelen, dus of hier sprake is van lijdenswerktuigen is maar de vraag.
Jean-Yves Cordier geeft op zijn website een compleet overzicht van de gebeeldhouwde sablières, entraits en blochets. Ook hij weet het niet altijd te duiden.

Fontaine de Saint-Miliau

Guimiliau – Bron van Saint Miliau bij Kerbalannec

De bron van Saint-Miliau ligt in het groen bij het plaatsje Kerbalannec (op loopafstand van de enclos). De bron is uit de 17e eeuw. In een diepe nis staat een standbeeld van Sint-Miliau, afgebeeld als koning van Cornwall. Zijn hoofd is gekroond en zijn rechterhand rust op het gevest van zijn zwaard. Aan weerszijden van de top staan ​​twee verminkte beelden: links een lijdende Christus en rechts een gekruisigde Christus.

Mensen komen bij deze bron om tot de heilige bidden, om hun zweren te genezen en reumatische pijnen te verzachten. Als offer wordt er geld in de fontein gegooid.

[1] Arlaux, Claire, Andrew Paul Sandford. Trésors cachés des sablières de Bretagne. Équinoxe, Saint-Remy-de-Provence, 2007, 152 pp.